پا به پای باران...

بسم الله الرحمن الرحیم

صلی الله علیک یا صاحب العصر والزمان

چندی پیش به پیشنهاد یکی از گرامی ترین اساتیدم تصمیم گرفتم در مورد علت عصمت ائمه (ع)تحقیقی را اغاز کنم و بالاخره موفق شدم با توسل به وجود مقدس حضرت ولی عصر(ع)به نتایجی در این باب برسم.

به طور کلی عصمت به معنای دوری از هرگونه جهل و نادانی و اشتباه و گناه میباشد و به دو معنای خاص و عام به کار برده میشود عصمت به معنای عام شامل انسانهای عادی هم میشود یعنی هر انسانی با توجه به شخصیتش نسبت به یک یا چند گناه معصوم است و هرگز در طول عمر خود ان گناه را مرتکب نمیشودچرا که به قبح ان گناه یقین و علم دارد ولی ائمه (ع)علم به زشتی گناه را به طور کامل دارا هستند .ایشان حتی مرتکب ترک اولی هم نمیشوند و به همین دلیل مقام و منزلت ان بزرگواران از پیامبران هم بالاتر است .(از شیخ جعفر کاشف الغطاءسوال شد:ایا صحیح است که می گویند امام معصوم (ع)در تمام عمرش مرتکب گناه نمیشود؟او گفت:من که یک غیر معصومم ،مدت چهل سال است که یک مکروه هم انجام نداده ام ،چه رسد به امام معصوم(ع))[1]

ما شیعیان معتقدیم که ائمه (ع) دارای عصمت به معنای خاص کلمه هستند و این مقام را خداوند به انها بخشیده است با توجه به این موضوع عده ای این شبهه را مطرح میکنند که با توجه به این که عصمت ائمه (ع)وهبی است و خداوند به انها ان را بخشیده است و خودشان برای به دست اوردن ان هیچ زحمتی نکشیده اند ،ایا واقعا شایسته است که انها را شایسته تر از سایر انسانها بدانیم و برای انها مقامی والا در نظر بگیریم؟

در جواب به این افراد باید متذکر شویم :اینگونه نیست که ائمه (ع) عصمت خود را مجانی و بدون هیچ زحمتی به دست اورده باشند بلکه برای این که مقام عصمت به انها عنایت گردد امتحانات زیادی را با موفقیت پشت سر گذاشته اند و به قول معروف اول برادری خود را ثابت کرده اند.

خداوند متعال اولین بار این بزرگواران را در عالم ذر مورد امتحان قرار داد و انها هم شایستگی خود را به طور کامل به همگان ثابت نمودند و ایشان در ان عالم در جواب دادن به الوهیت خداوند از سابقین محسوب میشدند .

در روایتی ابن سنان از امام صادق(ع) روایت میکند:(رسول خدا (ص)نخستین کسی بود که پاسخ داد و به ربوبیت خدای متعال اقرار نمود و از همین رو ایشان نزدیکترین مخلوق به خداوند متعال هستند و در ان منزلتی بودند که جبرئیل شب هنگامی که به اسمان عروج نمود عرض کرد: یا محمد !جلو برو!در جایی پا گذاشته اید که هیچ ملک مقرب و نبی مرسلی پا نگذاشته است...)[2]

امام باقر (ع)از حضرت رسول (ص)نقل فرمود:به درستی که امت من در میثاق بر من عرضه شدند و اولین کسی که به من ایمان اورد و مرا تصدیق کرد علی(ع)بود و او اولین کسی بود که به من ایمان اورد و مرا تصدیق کرد.[3]

هم چنین امام صادق (ع) میفرماید:بعضی از قریش به رسول خدا (ص)عرض کردند:به چه دلیل شما سبقت گرفتید از انبیا در حالی که شما اخرین پیامبران هستید و خاتم انهایید؟حضرت رسول (ص)فرمود :من اولین کسی هستم که به خدا ایمان اورد و اولین کسی که جواب داد،هنگامی که خداوند متعال میثاق را اخذ کرد و شهادت دادند انبیا بر نفس خودشان که (الست بربکم؟)همه گفتند بلی .اولین کسی که پاسخ داد ،من بودم. و برای اقرار به خداوندی خدا بر همه سبقت گرفتم[4]

همچنین پس از این که این گوهر ارزشمند از جانب خداوند به انها اعطا شد باز هم خداوند ایشان را مورد ازمایشات سخت الهی در این دنیا قرار داد و انها از این ازمونها هم با موفقیت کامل و سربلند بیرون امدند ازمونهایی که در لحظه لحظه ی زندگی این بزرگواران جریان داشت فقط کافیست که اندکی با تاریخ زندگی این بزرگواران اشنا باشیم و سختیهایی را که انها در طول دوران زندگیشان داشته اند مطالعه کنیم مسائلی چون واقعه ی کربلا،بیست و پنج سال سکوت و خانه نشینی حضرت علی (ع) و تحمل جهل و نادانی مردم زمانه شان و نحوه ی کنار امدن با انها توسط تک تک این بزرگواران و هزاران مسئله ی دیگر از این دست که اشاره به انها از حوصله ی این مقاله خارج است .انها در ازمونهایی موفق شدند که پیروزی در انها کار افراد عادی نیست و تنها افرادی میتوانند از انها سربلند بیرون ایند که واقعا خدا ترس و خدا شناس و با تقوا باشند

نکته ی بسیار مهمی که در اینجا باید متذکر ان شد این است که عصمت ائمه (ع)هیچ منافاتی با اختیار ایشان ندارد و ان بزرگواران با وجود داشتن عصمت در انجام دادن یاانجام ندادن گناه مخیرند و در مسئله ی داشتن اختیار هیچ فرقی با انسانهای دیگر ندارندو به همین دلیل خداوند در قران به پیامبرش می فرماید(قل انما انا بشر مثلکم یوحی الی انما الهکم اله واحد فمن کان یرجو لقاء ربه فلیعمل عملا صالحا و لا یشرک ب[5]عبادته ربه احدا)(انچه مسلم است این است که معصوم گناه نمیکند ،اما ایا این ترک معصیت از روی اختیار است یا خیر؟قبلا گفته شد که عصمت ناشی از کثرت علم است و هر چه علم قوی تر و شدید تر باشد ،عمل نیز به مقتضای علم ،قوی تر خواهد بود.معصومان(ع)به زشتی معصیت یقین دارند و این یقین ،موجب میشود که هرگز مرتکب ان نگردند . بنابراین علم شدید است که مانع ارتکاب زشتی میشود ،ولی این علم موجب سلب اختیار نخواهد شد...به هرحال عصمت لطفی است که خداوند نسبت به عبدش عطا میفرماید و ان عبد هم با وجود این لطف دوری از قبایح را انتخاب میکند .بنابراین وقتی گفته میشود خداوند او را معصوم کرد یعنی خداوند لطفی کرد و او با توجه به ان لطف با انتخاب خود از قبایح عدول کرد.)[6]

گذشته از عالم ذر که از ادله ی نقلی اثبات این مسئله است عامل دیگری که سبب شده است خداوند متعال عصمت خود را به افراد خاصی اعطا کند علم خداوند متعال نسبت به مخلوقاتش قبل و بعد از خلق انهاست امام رضا(ع)میفرماید:(...پس خدا چیزی را که موجود نشده است میداند اگر موجود شودچگونه خواهد شد)[7]

در حدیثی دیگر از امام رضا(ع)نقل شده :(خدا بود و چیزی غیر از اونبود و از ازل به انچه می افریند عالم بود . علم او به افریده هایش پیش از خلق همانند علم اوست به انها بعد از خلق)[8]

منصور ابن حازم میگوید از امام صادق(ع)پرسیدم:ایا امرز چیزی واقع میشود که خداوند دیروز ان را نمیدانست؟فرمودند :خیر فخداوند رسوا کند کسی را که دچنین سخنی میگوید . گفتم ایا همه ی انچه واقع شده و همه ی انچه که تا قیامت واقع خواهد شد در علم خدا وجود دارد؟ فرمود:اری ،همه را پیش از افریدن خلق میدانست.[9]

امام رضا(ع)می فرماید:(خداوند از ازل پیش از آنکه اشیا را خلق کند عالم به آنهاست همانند علم او به آنها بعد از خلق)[10]

بطور کلی می توان از آیات و روایات بالا اینگونه استنباط کرد که در واقع خداوند می داند کدام یک از بندگانش خود را پاک نگه می دارند و رضای خدارا بر خواسته نفس اماره خود برمی گزینند.در واقع همه شئون و حالات پیامبر(ص)و ائمه(ع)و همه اعمال و کارهای بندگان پیش خداحاضرو عیان است و روشن است که همه حوادث جزئی با خصوصیاتی که دارند معلوم خداوند متعال است.(و ما تکون فی شان و ما تتلوا منه من قران و لا تعملون من عمل الا کنا علیکم شهودا اذ تفیضون فیه و ما یعزب عن ربک من مثقال ذره فی الارض و لا فی السماء و لا اصغر من ذلک و لا اکبر الا فی کتاب مبین)[11]  و حال با توجه به اینکه نوع بندگان در این دنیا نیاز به حجت و راهنما داشتند تا بدین وسیله بتوانند راه را از بیراه تشخیص دهند،خداوند ائمه(ع)وپیامبران را شایسته برای بخشیدن مقام عصمت دانسته تا کاملترین مردم باشند و شایستگی کامل برای الگو بودن را پیدا نمایند

نتیجه اینکه بندگان خداوند متعال در این دنیا برای اینکه راه را از بیراهه تشخیص دهند و گرفتار معصیت نگردند نیازمند راهنمایی کامل بودند تا انها را هدایت کند .و خداوند دانای مطلق که به این نیاز بندگان خود کاملا واقف است با توجه به میثاقی که در عالم ذر از بندگان خود گرفت و با توجه به علم ازلی خود ،ائمه(ع)را بهترین انسانها برای داشتن مقام  عصمت و کاملترین برای الگو شدن دانست و این مقام را به انها عنایت کرد .و انها را کامل ترین حجت و راهنما برای بشریت قرار داد.و دیگر این که هیچگاه عصمت ائمه(ع)اختیار انها را تحت الشعاع قرار نداد و انها با وجود داشتن این مقام در انجام یا عدم انجام گناه مختارند.(تعیین این امام برای مردم به سبب اگاهی کامل خداوند تبارک و تعالی از کسی است که او را به سوی عصمت هدایت کرده و نیز به سبب احاطه ی کامل خداوند نسبت به بندگان و گزینش شایسته ترین و بهترین از میان انهاست )[12](افمن یهدی الی الحق احق ان یتبع امن لا یهدی الا ان یهدی)[13]

منابع:

1-عالم ذر،نویسنده محمد علی سلیمانی

2-امامت در پرتو کتاب و سنت ،نویسنده:شیخ مهدی سماوی،مترجم:حمید رضا اژیر ،حسین صابری

3-امامت پژوهی،بررسی دیدگاه امامیه،معتزله و اشاعره،به کوشش جمعی از نویسندگان ،زیر نظر حجت الاسلام دکتر محمود یزدی مطلق(فاضل)

4-ترجمه ی توحید الامامیه ،ایت الله محمد باقر ملکی میانجی قدس سره،ترجمه:محمد بیابانی اسکویی ،سید بهلول سجادی